นครพนม เมืองนครแห่งอีสาน ดินแดนสองฝั่งแม่น้ำโขงแถบนี้ เดิมทีเป็นที่ตั้งของอาณาจักรศรีโคตรบูร ตัวเมืองตั้งอยู่ทางฝั่งซ้าย
ของลำน้ำโขง(ฝั่งลาว)บริเวณทางใต้ปากเซบั้งไฟ ตรงข้ามกับพระธาตุพนมในปัจจุบันตามประวัติเล่ากันว่าเมื่อพญานันทเสนผู้ครอง
ศรีโคตรบูรสวรรคต เสนาอำมาตย์และประชาชนต่างก็เห็นว่าบ้านเมืองเกิดเภทภัยหลายครั้ง ควรที่จะย้ายไปสร้างเมืองใหม่อยู่ตรง
ข้ามกัน ซึ่งเป็นบริเวณที่มีป่าไม้รวกขึ้นอยู่เป็นดงจึงได้เรียกชื่อเมืองใหม่นี้ว่า“มรุกขนคร”หมายถึงเมืองที่อยู่ในดงไม้รวกมรุกขนคร
ในสมัยพญาสุมิตรธรรมเมื่อ พ.ศ. 500 นั้นรุ่งเรืองมาก มีเมืองขึ้นมากมายและมีการบูรณะพระธาตุพนมขึ้นเป็นครั้งแรกด้วยโดยการ
ก่อพระลานอูบมุงชั้นที่ 1 และชั้นที่ 2 แล้วสร้างกำแแพงล้อมรอบ มีงานสมโภชใหญ่โตหลังจากพญาสุมิตรธรรมแล้วก็มีผู้ครองนคร
ต่อมาอีก 2 พระองค์ แต่ก็เกิดมีเหตุอาเพศแก่อาณาจักรศรีโคตรบูรจนกลายเป็นเมืองร้างกระทั่งถึง พ.ศ. 1800เจ้าศรีโคตรบูรได้
สร้างเมืองมรุกขนครขึ้นใหม่ใต้เมืองท่าแขกบนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงใน พ.ศ.2057 ผู้ครองเมืองมรุกขนครคือพระเจ้านครหลวงพิชิต
ทศพิศ ราชธานีศรีโคตรบูรหลวง ได้เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่กลายเป็น “เมืองศรีโคตรบูร” ตรงตามชื่ออาณาจักรดั้งเดิม ในยุคสมัยนี้ยัง
ได้มีการบูรณะปฏิสังขรณ์พระธาตุพนมอีกด้วย ต่อมา พ.ศ. 2280 พระธรรมราชาเจ้าเมืองศรีโคตรบูรองค์สุดท้ายได้ย้ายเมืองมาตั้ง
บนฝั่งขวา (ฝั่งไทย) เยื้องเมืองเก่าขึ้นไปทางเหนือ แล้วให้ชื่อว่า “เมืองนคร” ซึ่งก็เจริญรุ่งเรืองขึ้นเรื่อยๆ

ถึงแม้ว่าจะมีการโยกย้ายอีกหลายครั้ง ดังเช่น พ.ศ.2321 ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชก็ได้มีการย้ายเมืองอีกครั้งไปตั้ง
ที่บ้านหนองจันทร์ ห่างขึ้นไปทางทิศเหนือ 52 กิโลเมตร จนถึงสมัยรัชกาลที่�1 พ.ศ. 2333 เมื่อผู้ครองเมืองนครถึงแก่พิราลัย เมือง
นครก็ได้ขอขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร �โดยรัชกาลที่ 1�พระราชทานนามให้ใหม่ว่า นครพนม”ชื่อนครพนม นั้นมีข้อสันนิษฐานว่า
เคยเป็นเมืองลูกหลวงมาก่อนและมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์จึงได้ใช้คำว่า“ นคร” ส่วนคำว่า“พนม”ก็มาจากพระธาตุพนมปูชนีย
สถานที่อยู่คู่บ้านคู่เมืองมาช้านาน บ้างก็ว่ามรุกขนครเดิมที่อยู่ทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงตั้งอยู่ใน บริเวณที่มีภูเขาสลับซับซ้อนจึงนำ
คำว่า “พนม” ซึ่งแปลว่าภูเขามาใช้ ส่วนคำว่า “นคร” ก็เป็นการดำรงชื่อเมืองไว้คือเมืองมรุกขนคร นครพนมจึงหมายถึง “ เมืองแห่ง
ภูเขา” นั่นเองจังหวัดนครพนมมีพื้นที่ประมาณ 5,512.668 ตารางกิโลเมตร ห่างจากกรุงเทพฯ ประมาณ 740 กิโลเมตร แบ่งการปก
ครองออกเป็น 11 อำเภอ 1 กิ่งอำเภอ คือ อำเภอเมืองนครพนม ธาตุพนมนาแก ท่าอุเทน เรณูนคร บ้านแพง ปลาปาก ศรีสงคราม
นาหว้า โพนสวรรค์ นาทม และกิ่งอำเภอวังยาง

• ทิศเหนือ ติดกับอำเภอเซกา จังหวัดหนองคาย
• ทิศใต้ ติดกับอำเภอดงหลวง กิ่งอำเภอหว้าน ใหญ่ จังหวัดมุกดาหาร
• ทิศตะวันออก ติดกับแขวงคำม่วนสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นกั้นพรมแดน
• ทิศตะวันตก ติดกับอำเภอกุสุมาลย์ อำเภออากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร