ลพบุรี เป็นเมืองแห่งความหลากหลายและต่อเนื่องทางวัฒนธรรมยาวนานกว่า 3,000 ปี ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ จนถึงปัจจุบันค้นพบหลักฐาน
ทางประวัติศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ ตั้งแต่สมัยทวาราวดี(พุทธศตวรรษที่ 11-16) ลพบุรีอยู่ใต้อำนาจมอญและขอมจนกระทั่งในตอนต้น
ของพุทธศตวรรษที่ 19คนไทยจึงเริ่มมีอำนาจขึ้นในดินแดนแถบนี้ในรัชสมัยของพระเจ้าอู่ทองปฐมกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา
ลพบุรีมีฐานะเป็นเมือง
ลูกหลวง กล่าวคือพระเจ้าอู่ทองได้โปรดให้พระราเมศวร ราชโอรสองค์ใหญ่เสด็จมาครองเมืองลพบุรี เมื่อ
พ.ศ.1893 พระราเมศวรโปรดให้สร้างป้อม
ขุดคู และสร้างกำแพงเมืองอย่างมั่นคง เมื่อพระเจ้าอู่ทองสวรรคตใน พ.ศ.1912 พระราเมศวรต้องถวายราชบัลลังก์ให้แก่พระปิตุลาของพระองค์ซึ่งได้
้ขึ้นครองราชย์พระนามว่า พระบรมรา
ชาธิราชที่1 ส่วนพระราเมศวรครองเมืองลพบุรีสืบต่อไป จนถึง พ.ศ. 1931 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 สวรรคต
พระราเมศวรจึงเสด็จขึ้นครองราชย์ ณ กรุงศรีอยุธยาเป็นครั้งที่สองหลังจากนั้นมาเมืองลพบุรีได้ลดความสำคัญ
ลงไปจนกระทั่งมาถึงสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช(พ.ศ. 2199-2231)ลพบุรีได้รับการทำนุบำรุงครั้งใหญ่สืบเนื่องมาจากการคุกคามของชนชาติ
ฮอลันดาที่ติดต่อ
ค้าขายกับไทยทำให้สมเด็จพระนารายณ์ทรงเห็นว่ากรุงศรีอยุธยานั้นไม่สู้ปลอดภัยจากการปิดล้อมระดมยิงของข้าศึกหากเกิด
สง
ครามจึงได้สร้างเมืองลพบุรีเป็นราชธานีที่สองขึ้นเพราะลพบุรีมีลักษณะทางยุทธศาสตร์เหมาะสม ในการสร้างลพบุรีขึ้นใหม่สมเด็จพระนารายณ์
มหา
ราชทรงได้
รับความช่วยเหลือจากช่างชาวฝรั่งเศสและอิตาเลียนและได้สร้างพระราชวังและป้อมปราการเป็นแนวป้องกันอย่างแข็งแรงสมเด็จพระนา
รายณ์มหาราชได้ประทับอยู่ที่ลพบุรีเป็นส่วนใหญ่ และโปรดให้ทูตและชาวต่างประเทศเข้าเฝ้าพระองค์
ที่เมืองนี้หลายครั้ง
สิ้นรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ฯ แล้ว ลพบุรีก็หมดความสำคัญลง สมเด็จพระเพทราชาได้ทรงย้าย
หน่วยราชการทั้งหมดกลับกรุงศรีอยุธยาในรัชกาล
ต่อๆ มาก็ไม่ได้เสด็จมาประทับที่เมืองนี้อีกจนกระทั่งถึงรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
ใน พ.ศ.2406
โปรดฯให้บูรณะเมืองลพบุรี ซ่อมกำแพงป้อม
และประตูพระราชวังที่ชำรุดทรุดโทรม และสร้างพระที่นั่งพิมานมงกุฎขึ้นในพระราชวังเป็นที่ประทับ และพระราชทานนามว่า
พระนารายณ์
ราช
นิเวศน์
ลพบุรีจึงแปรสภาพเป็นเมืองสำคัญอีกวาระหนึ่ง
ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองลพบุรีได้รับการทำนุบำรุงอีกครั้งหนึ่งในสมัยรัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงครามซึ่งได้สร้างเมืองลพบุรีใหม่อัน
เป็นเมืองทหารอยู่ทางด้านทิศตะวันออกของทางรถไฟ มีอาณาเขตกว้างขวาง ส่วนเมืองเก่านั้นอยู่ทางด้านทิศตะวันตกของทางรถไฟ เมืองลพบุรี
จึงเป็นศูนย์กลางสำคัญทางยุทธศาสตร์เมืองหนึ่งในปัจจุบันนี้ลพบุรีอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ 153 กิโลเมตร มีเนื้อที่ทั้งหมด 6,586.67 ตารางกิโลเมตร |
